Alman əsilli fizik Vilhelm Konrad Röntgen 1845-ci ildə Reynlandda anadan olub, 1923-cü ildə Münhendə vəfat edib. Uşaqlığı və ibtidai məktəb illəri Hollandiya və İsveçrədə keçib. Sürixdə universitetdə oxuyub. 1876-cı ildə Strassburqda, 1879-cu ildə Gissen Universitetlərində və 1888-ci ildə Vürzburq Universitetlərində dərs demişdir. 1900-cü ildə Münhen Universitetində fizika kafedrası və Yeni Fizika İnstitutunun direktoru təyin edildi.
1885-ci ildə o izah etdi ki, qütbləşmiş izolyatorun hərəkəti cərəyanla eyni maqnit effektlərini nümayiş etdirir. Lakin o, əsl şöhrətini 1895-ci ildə rentgen şüalarını kəşf etməsi ilə qazandı. Röntgen bu şüaları tədqiq edərək sübut etdi ki, rentgen şüaları düz xətt boyunca uzanır, əks olunmur və qırılmır, elektrik və ya maqnit sahələrinin təsiri altında istiqamətini dəyişmir. O, rentgen şüalarının cisimlərdən keçmə qabiliyyətini tədqiq etmiş və bu şüaların havanı ionlaşdırdığını müəyyən etmişdir.
1901-ci ildə tamamladığı bu tədqiqatlar nəticəsində həmin il fizika üzrə Nobel Elm Mükafatına layiq görülüb. O, x və ya g şüalanmasının kəmiyyət vahidinə adını verdi. Bu gün tibbdə rentgen şüalarından istifadə olunur.
Rentgen şüalarının tibbi istifadəsi üzvi toxumalar tərəfindən rentgen şüalarının qeyri-bərabər udulmasına əsaslanır. Bu qeyri-bərabər keçid radioloji kölgələr yaradır. Bunlar ya flüoresan ekranda (radioskopiya) və ya gümüş duzlarının fotoplyonkaya salınması (radioqrafiya) ilə qiymətləndirilir. Müayinə ediləcək toxuma ilə ətraf toxuma arasında rentgen şüalarının ötürülməsinin miqdarında fərq yoxdursa, qeyri-şəffaf kontrast maddələrdən istifadə edilir.
X-şüaları işıq şüaları ilə eynidir. Ancaq onların tezliyi daha böyükdür. X-şüaları keçdiyi qazı ionlaşdırmaq xüsusiyyətinə malikdir. Rentgen şüalarının intensivliyini aşkar etmək və ölçmək üçün bu şüalar ionlaşma kamerasından, yəni qızıl yarpaqlı elektrikoskopa qoşulmuş iki nimçəsi olan qazla dolu qabdan keçirilir. Elektroskopun yarpaqlarının düşmə sürəti ionlaşma dərəcəsini və buna görə də ona mütənasib olan şüalanmanın intensivliyini ölçür. Ağırlıq rentgen şüaları ilə qiymətləndirilir.
Rentgen şüası qeyri-şəffaf cisimdən keçərkən enerjisini tədricən buraxır. İtirilən enerji qalınlığa görə artır və ya azalır. Bundan əlavə, qısa dalğalı şüalar maddəyə daha çox təsir edir və daha ağır elementlər daha çox enerji udur. Bu xassələrə görə maddənin atom quruluşunu rentgen şüaları ilə şüalandırmaq yolu ilə dəqiqliklə müəyyən etmək olar.
Həlimə Əliyeva
Vətən Naminə Mətbuat Xidməti
