Plüralizm necə işləyir ?

Plüralizm-bir və ya müxtəlif bir-birindən asılı olmayan varlığın əsası və ya növlərinə, biliklərin form və əsaslarına, davranış üslubuna və s. əsaslanan mövqelərin bir araya gəlməsi.

Tarixi nöqteyi-nəzərdən, plüralizm ideyası Avropaya 16-cı və 17-ci əsrlərin dini münaqişələrin nəticəsində tolerantlığın tədricən qəbul edilməsi ilə yanaşı meydana gəldi. Tolerantlıq və plüralizm fərdi anlayışdırlar, lakin onlar bir-birinə çox bağlıdırlar. Tolerantlıq plüralizmin bir şərtidir, yəni tolerant olmayan plüralizm yalançı, saxta plüralizmdir. Bunların arasında fərq ondan ibaratdir ki, tolerantlıq dəyərlərə hörmət edir, plüralizm isə fərqli dəyərlərin mövcudluğunu təsdiq edir. Çünki plüralizm fərqlərin və müxtəlif mövqelərin şəxsləri, siyasətləri və cəmiyyətləri zənginləşdirən dəyərlər kimi qiymətləndirir.

Plüralizmin siyasi fəlsəfəsi göstərir ki, biz həqiqətən də “hamılıqla barışa bilərik” və etməliyik. Əvvəlcə Qədim Yunanıstan filosofları tərəfindən demokratiyanın vacib elementi kimi tanınan plüralizm müxtəlif siyasi fikir və iştiraka icazə verir və hətta təşviq edir. Bu yazıda biz plüralizmi parçalayacağıq və onun real dünyada necə işlədiyini araşdıracağıq.

Siyasət və hökumət dünyasında belə güman edilir ki, plüralizm qərar qəbul edən şəxslərə bir-biri ilə rəqabət aparan bir neçə maraq və prinsiplərdən xəbərdar olmağa və ədalətli şəkildə müraciət etməyə kömək etməklə kompromis əldə etməyə kömək edəcək.

Məsələn, ABŞ-da əmək qanunları işçilərə və onların işəgötürənlərinə qarşılıqlı ehtiyaclarını həll etmək üçün kollektiv danışıqlara qoşulmağa icazə verir. Eynilə, ekoloqlar havanın çirklənməsini tənzimləyən qanunlara ehtiyac olduğunu gördükdə, ilk növbədə özəl sənayedən güzəştlər axtardılar. Məsələ ilə bağlı məlumatlılıq yayıldıqca, Amerika ictimaiyyəti də öz fikrini bildirdi, eyni zamanda əlaqədar alimlər və Konqres üzvləri də. 1955-ci ildə Təmiz Hava Aktının qüvvəyə minməsi və 1970-ci ildə Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyinin yaradılması müxtəlif qrupların çıxışının və dinlənilməsinin nəticəsi idi və fəaliyyətdə olan plüralizmin bariz nümunələri idi.

Eyni zamanda mədəniyyət sahəsində mövcud olan pluralism haqqında da danışaq.Belə ki, mədəni plüralizm azlıq qruplarının özünəməxsus mədəni kimliklərini qoruyub saxlamaqla dominant cəmiyyətin bütün sahələrində tam şəkildə iştirak etməsi vəziyyətini təsvir edir. Mədəni plüralist cəmiyyətdə müxtəlif qruplar bir-birinə qarşı dözümlüdür və böyük münaqişələr olmadan birgə yaşayır, azlıq qrupları isə öz ata-baba adətlərini saxlamağa təşviq edilir.

 

Hazırladı

Həlimə Əliyeva

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.