Dünyamız yarandığı gündən çox böyük tarazlıqla işləyir. Dünya bu tarazlığı qoruduğu halda, əslində bir çox faktorlar meydana çıxır. Əksər insanlar günəş şüalarının yer üzünü birbaşa qızdırdığını düşünsələr də, sistem tam olaraq belə işləmir. Günəşdən gələn şüaların bir hissəsi buludların və yerin əməkdaşlığı ilə əks olunarkən, bəziləri isə atmosferdəki qazlar tərəfindən tutulur. Yəni dünya bu işıq enerjisi sayəsində istiləşir. Ekosistemin qüsursuz işləməsi üçün birbaşa günəş enerjisi ilə yanaşı, günəşin tutulması da böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Bu balansın pozulması; Qlobal istiləşmə, istixana effekti, ozon təbəqəsi kimi anlayışların həyatımıza daxil olmasına səbəb olur. İş Bankının bloqu olaraq bu yazıda istixana effekti və istixana effektinin dünyamız üçün yaratdığı təhlükələri müzakirə etdik.
Yer günəş şüalarından daha çox günəşdən gələn şüaları yerin əks etdirməsi ilə isinir. Yerdən əks olunan şüaları atmosferdəki digər qazlar, xüsusən də karbon qazı, su buxarı, metan qazı tutur. Günəşdən əks olunan şüaların qazların yer üzündə saxlanmasına istixana effekti deyilir.
İnsanın təbiətə təsiri nəticəsində qazların artması günəş şüalarını daha çox saxlamaq problemini də özü ilə gətirir. Karbon qazının artması, dünyanı əhatə edən ozon təbəqəsinin incəlməsi və deşilməsi kimi amillər havanın həddindən artıq istiləşməsinə səbəb olur. Bu, qlobal istiləşməyə səbəb olur. Qlobal istiləşmə və qlobal su problemi son illərdə kifayət qədər tez-tez gündəmə gələn və təcili tədbirlər tələb edən məsələlərdəndir. .
İstixana effektinin ən böyük səbəbi qalıq yanacaqların istifadəsidir. Son illərdə bu məsələ ilə bağlı intensiv maarifləndirmə işləri aparılıb və dayanıqlı enerji mənbələrindən istifadə təşviq edilib, lakin qalıq yanacaqlardan istifadə əhəmiyyətlidir.
Zavod bacalarından və avtomobil egzozlarından atılan karbon qazı, meşələrin məhv edilməsi və beləliklə də oksigen istehsalının azalması, istifadə edilən dezodorantlar və ətirlər istixana qazı təsirini artıran əsas səbəblər arasında göstərilə bilər.
İstixana effektinin nəticələrinin bir növ qlobal istiləşməyə səbəb ola biləcəyini söyləyə bilərik. İstixana effekti artmağa davam edərsə, dünyamızı gözləyən bəzi təhlükələri aşağıdakı kimi sıralaya bilərik:
Buzlaqlar daha sürətli və daha sürətli əriməyə davam edə bilər. Bu, sahilyanı ərazilərin su altında qalmasına səbəb ola bilər.
Xüsusilə sahil bölgələrində sürüşmələr artır.
Qütblərin əriməsi okeanların qalxması demək olacaq.
Quraqlıq və səhralaşma baş verərkən, qasırğalar və daşqınlar baş verir.
Fəsillərin tarazlığı pozulur. Qış ayları isti ola bilər. Bahar tez, payız isə gec gəlir.
Heyvanların miqrasiya təqvimləri qarışıqdır. Havanı proqnozlaşdıra bilməyən heyvanlar miqrasiya vaxtlarını hesablamaqda çətinlik çəkə bilərlər. Bu, canlı növlərini yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qoyacaq.
Temperaturun artması su ehtiyatlarının azalmasına səbəb olur. Su ehtiyatları sürətlə azalmağa və qurumağa başlayır.
Temperaturun artması irimiqyaslı yanğınlara səbəb ola bilər.
İqlim dəyişiklikləri insan sağlamlığına birbaşa təsir göstərir. Tənəffüs, ürək, allergiya kimi bir çox müxtəlif xəstəliklərdə artımlar müşahidə edilə bilər.
Həlimə Əliyeva
