IS-LM modeli nədir?

İqtisadi tərəddüdləri izah etmək üçün istifadə edilən IS-LM modeli 1937-ci ildə Con Hiks tərəfindən hazırlanmışdır. Modelin məqsədi verilmiş qiymət səviyyəsində milli gəliri nəyin müəyyən etdiyini göstərməkdir.Bu modeldə İS mal bazarında tarazlığı saxlayan faiz və məcmu məhsul komponentlərini göstərir.

IS “investisiya” və “qənaət” deməkdir və IS əyrisi mal və xidmətlər bazarındakı vəziyyəti təhlil edir. Mallar bazarındakı tarazlıq əmanətlərin investisiyalara bərabər olmasını tələb edir. Faiz dərəcələrinin aşağı düşməsi (bütün başqa şeylər bərabərdir) investisiyaların azalmasına və məcmu xərclərin azalmasına səbəb olur və bununla da ümumi hasilatın azalmasına səbəb olur. Beləliklə, IS əyrisi mənfi meyllidir.

LM əyrisi isə pul bazarında tarazlığı təmin edən faiz və ümumi məhsul komponentlərini göstərir. LM “likvidlik” və “pul” deməkdir. LM əyrisi pul tələbi və təklifinin necə inkişaf etdiyini göstərir. Pul bazarında faiz dərəcələri ilə ümumi məhsul istehsalı arasında hansı əlaqə var? Məcmu tələb artdıqda, əməliyyat puluna tələb artır, ona görə də faiz dərəcələri artmalıdır. Buna görə də pul bazarında faiz dərəcələri ilə ümumi məhsul istehsalı arasında müsbət əlaqə mövcuddur.

Modelin iki hissəsini birləşdirən dəyişən faiz dərəcəsidir, çünki faiz dərəcəsi həm investisiyaya, həm də pul tələbinə təsir göstərir. IS və LM əyrilərinin kəsişməsində iqtisadiyyatda tarazlığı təmin edən vahid faiz dərəcəsi və ümumi istehsal səviyyəsi mövcuddur.

Ümumiyyətlə, model əmtəə və pul bazarları arasındakı qarşılıqlı əlaqənin məcmu tələb əyrisinin mövqeyini və yamacını, beləliklə də qısa müddətdə milli gəlir səviyyəsini necə müəyyən etdiyini göstərir.

IS əyrisinin mailliyi iki amildən asılıdır.

  1. a) investisiyaların faiz dərəcəsinə həssaslığı
  2. b) Keyns çarpanı

İnvestisiyaların faiz həssaslığı artdıqca, marağın azalmasının investisiya xərclərini artırmaq qabiliyyəti artacaq, beləliklə, IS əyrisinin mailliyi azalacaq və əyri daha düz olacaq. Keyns multiplikatoru böyüdükcə investisiya xərclərinin artması faizin azalması hesabına milli gəliri artırma qabiliyyətini artıracaq və IS əyrisinin mailliyi azalacaq və əyri düz olacaq.

Qısaca, IS-LM modelində əsas dəyişən faiz dərəcələridir. Modelin məqsədi tarazlıq məhsul səviyyəsi ilə faiz dərəcəsi arasındakı əlaqəni aşkar etmək və faiz dərəcələrindəki dəyişikliyin tarazlıq məhsulu səviyyəsini necə dəyişdiyini izah etməkdir. Modeldə əmtəə bazarı IS əyrisi, pul bazarı isə LM əyrisi ilə təmsil olunur.

 

Hazırladı

Həlimə Əliyeva

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.