Bəs delimitasiya tam olaraq nədir?

Delimitasiya, əhalinin sayındakı dəyişiklikləri əks etdirmək üçün ölkənin regional seçki dairələrinin sərhədlərinin yenidən təşkil edilməsi prosesidir. Bu sərhədlərin yenidən cızılması son siyahıyaalmaya əsaslanır.

Delimitasiya strategiyası çox mübahisəli bir konsepsiya deyil. Bunun nə olduğu və nə olmadığı aydındır. Çünki mahiyyət etibarı ilə o, tək mənbədən gəlib və onun hüdudları kifayət qədər dəqiq müəyyən edilib. Amma nədənsə bu strategiya daim səhv şərh edilir və səhv terminlərə istinad etmək üçün istifadə olunur, istər diqqətsiz təhlil nəticəsində, istərsə də plan kağız üzərində qalmadığından. Mahiyyət etibarilə, mühafizə strategiyası Soyuq Müharibə şəraitində yaranıb. Corc Kennanın uzun teleqramında çox aydın şəkildə təsvir edilmişdir. Sovet İttifaqını əhatəyə alıb Sovet İttifaqının öz içinə dağılmasını gözləməkdir. Bu, hücum deyil, müdafiə strategiyasıdır. O, ABŞ təsirinin bütün dünyaya yayılmasının qarşısını almağı tövsiyə edir. Bu, dünyada dörd strateji əhəmiyyətli bölgənin olması iddiasına əsaslanır. Bunlar sənayeləşmiş coğrafiyalardır. Yəni Şimali Amerika, Yaponiya, Qərbi Avropa və Rusiya. 1945-ci ildən etibarən bu bölgələrdən ilk ikisi birbaşa Amerikanın nəzarəti altındadır. Sonuncu artıq rəqibdir. Ona görə də Kennanın fikrincə, ABŞ Qərbi Avropanı Sovetlərə uduzmasa, Sovetlər bu uzunmüddətli mübarizəni qaçılmaz olaraq itirəcəklər. Bəli, məsələn, bu planda Koreya yoxdur. Vyetnam yoxdur. Yaşıl kəmər və ya Yaxın Şərq yoxdur. Afrika və ya bir şey tamamilə əhəmiyyətsizdir. Çünki bu coğrafiyalar baş plan üçün əhəmiyyətsiz sayılırdı. Əslində, hər şey bu qədər aydın olsa da, səliqəsiz oxunuşlar, Spykmanın “kənar kəmər nəzəriyyəsi”, Kissincerin “əlaqəsi” və hətta məhdudiyyətin əksi olan “domino nəzəriyyəsi” çox vaxt təmkin strategiyası ilə qarışdırılır. Məsələn, domino nəzəriyyəsi, əksinə, Vyetnamı və hətta Afrikanın ucqar hissələrini əhatə edir. Çünki psixoloji səhv olan Münhen sindromuna əsaslanır. Bu məhdudiyyətsizdir. Müəyyən edilməmiş plan strateji deyil.

Amma təbii ki, praktikada bunların hamısı bir-birinə qarışır. İlk günlərdən mühafizə strategiyası Amerika qərar qəbul edənlər tərəfindən bir çox coğrafiyaya yayıldı. Trumanla Yunanıstana, Türkiyəyə və Koreyaya. Eyzenhauerlə Yaxın Şərqə. Sonra addım-addım bütün dünyaya. Həqiqi saxlama strategiyasına görə, bunların hamısı lazımsız xərclər və resursların israfıdır. Deyə bilərik ki, bu gün də eyni şeylər baş verir. NATO-nun qeyri-məhdud genişlənməsi məhdudiyyət kimi təqdim olunur. Bəli, Şərqi Avropa, Baltikyanı ölkələr, Skandinaviya mühüm coğrafiyalar ola bilər, lakin əgər NATO müdafiə təşkilatıdırsa və cilovlanmağa çalışırsa, bunların heç biri strateji region deyil. Ona görə də görmək lazımdır ki, ABŞ-ın planı müdafiə məhdudiyyəti deyil, aqressiv sıxışdırmadır. Müdafiə etmək istəyənlər cəbhəni genişləndirmirlər. Əksinə, onu daraldır. Hücum olunan şey yayılır. Buradakı təcavüz ABŞ-ın Rusiyaya birbaşa hücumu demək deyil. Əksinə, ABŞ NATO-nu genişləndirməklə cəbhəni toplayır. Və o, Aİ-yə nəzarət etməklə işə başlamaq istəyir. Aİ ilə Rusiya arasında balans yarada bilsə, hər ikisinin itkisindən qazanc əldə edəcək. Düşünürəm ki, bu fərqi nəzərdən qaçırmaq səhv olardı.

 

Həlimə Əliyeva

 

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.