Azad Sahibkarlıq

Sahibkarlığın cəmiyyətdə əhəmiyyəti Yalnız sahibkarlıq bütün məsələlərin həllində əsas üsul kimi qəbul edildiyi zaman həm ayrı-ayrı şəxslərin, həm də bütövlükdə cəmiyyətin sürətli inkişafını təmin edə bilər. Bu səbəbdənbazar iqtisadiyyatı şəraitində sahibkarlıq cəmiyyətiniqtisadi inkişafının əsas hərəkətverici qüvvəsi kimi qəbulolunur. Sahibkarlıq fəaliyyəti cəmiyyətə lazım olanməhsul xidmətləri aşkara çıxarır bu təlabatlarınödənilməsi üçün sahibkarlar müəssisələr yaradırlar.İstehsal etdikləri məhsul xidmətləri realizə edib(satırlar) bölüşdürürlər. İnsanların ehtiyaclarınınödənilməsi onların əsas məqsədlərindən biridir. Bu məqsədə çatmaq üçün onlar müəssisə yaradırlar bumüəssisələr “real” yerlərinin əsas generatorlarınaçevrilirlər, yəni işləməyə ehtiyacı olan işləmək istəyəninsanları işlə təmin edirlər. Yeni yerlərinin açılmasıməşğulluğun səviyyəsini yüksəldir. Müəssisə tərəfindən yerləri yaradıldığı halda işçilər, müəssisə sahibi dövlətgəlirlə təmin olunurlar, yəni fəhlə qulluqçular əməkhaqqı alır, sahibkarlar gəlir əldə edirlər, dövlət büdcəsinəisə vergilər daxil olur. Yeni müəssisə yeni vergi ödəyicisideməkdir. Ayrı-ayrı fiziki şəxslərdən müəssisələrdənvergi tutulmasa dövlət idarələri, orqanları fəaliyyətgöstərə bilməzlər. Müəssisələr dövlətin sosial müdafiəsiyasətində ən aktiv iştirakçılardır. Müəssisə sahibi özgəlirindən dövlətə vergini ödədikdən sonra ona qalangəlirlə yenidən istehlak məhsulları alır, müəssisə üçünəmanətlər yığır. Yeni məhsul xidmətlərin istehsalınınstimullaşdırılmasına, yeni texnologiyanın əldə edilməsinə istifadəsinə dair yeni təkliflər üzərində işləyir həyata keçirməyə çalışır. Bu hamısı yeni müəssisələrlə əlaqəsi yaratmaq deməkdir. Gəlirlə işləyən müəssisələrinvestisiya fondu yaradır. Bu fondun hesabına sahibkaristehsal gücünü artırır, istehsalınıgenişləndirir,müasirləşir. Bunların hamısı daha yeni yerlərinin açılması deməkdir. İnsanların ehtiyaclarınınödənilməsi üçün istehsal, ticarət, ictimai xidmət, həmçininnouhautexnologiyalarına çoxlu miqdarda vəsaitlazımdır. Bu vəsaitlərin böyük hissəsi müəssisəninfəaliyyətindən əldə olunur. Həmin vəsaitlər şəxsimülkiyyətdə olan resurslardır, yəni sahibkarlarınresurslarıdır. Beləliklə, sahibkarlıq cəmiyyətin inkişafının, insanların rifahının yaxşılaşdırılmasının vacibamillərindən biridir. Qeyd etmək lazımdır ki, əgər dövlətdüzgün iqtisadi siyasət aparsa onda o, sahibkarlığın öziqtisadiyyatının inkişafına təkan vermiş olar.

Azad ticarətin, azad sahibkarlığın bazar əsaslıiqtisadiyyatların müasir sistemi təxminən 200 il əvvəlformalaşmağa başlayıb. Bu prosesin bir çox iqtisadiquruluşlarda verdiyi səmərə dünya dövlətlərini prosesitəşviq etmək istiqamətində düşündürür. Hansı yollarlaliberal iqtisadiyyatın verdiyi faydadan daha çoxyararlanmaq olar? Bu istiqamətin geniş yayılması üçündövlət hansı tədbirlər həyata keçirə bilər? Son illəriqtisadçıların gündəmə gətirdiyi ən aktual məsələlər məhzbu suallar ətrafında toplaşıb. Beynəlxalq iqtisadimünasibətlərin fəal önəmli aktoruna çevrilənAzərbaycanda da müvafiq sahə prioritet istiqamət kimimüəyyənləşdirilib. Ölkəmiz müstəqilliyini bərpa etdikdənsonra bazar münasibətlərinə əsaslanan liberal iqtisadisistemin formalaşması, vətəndaşların iqtisadi azadlığına, təşəbbüskarlığına şərait yaradılması, zəngin təbiisərvətlərdən səmərəli istifadə, investisiya cəlbediciliyininyüksəldilməsi digər tədbirlərin nəticəsi olaraqAzərbaycan iqtisadiyyatı yeni keyfiyyət parametrləri iləözünü təsdiqləyib. Bu parametrlər keçid dövrünü uğurlabaşa vurmuş ölkəmizdə mülkiyyətin çoxnövlülüyününtəmin olunması, bazar iqtisadiyyatı üçün qanunvericilikbazasının yaradılması, aqrar islahatların həyatakeçirilməsi, sahibkarlar institutunun formalaşması, özəlləşdirmə istiqamətində hüquqi bazanın yaradılması, müəssisələrin təsərrüfat fəaliyyətində dövlətin rolununməhdudlaşdırılması, daxili xarici iqtisadi fəaliyyətinliberallaşdırılmasında, qiymətlərin bazar tərəfindənmüəyyənləşdirilməsi, ümumilikdə dövlətin iqtisadiyyatamüdaxiləsinin minimuma endirilməsi bu kimi digərməsələlərdə özünü göstərir.

Həlimə Əliyeva

 

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.