Azərbaycan Dövlətçiliyinin tarixi

Azərbaycanın  əlverişli  hərbi –strateji  mövqedə yerləşməsi və o cümlədən  zəngin yeraltı və yerüstü sərvətlərə malik olması  dövlətçiliyin yaranması və tarixdən silinməsinə  ayrı-ayrı dövlətlər tərəfindən  daima təqiblərə ,soyqırımlara məruz qalmasına  əsas səbəblərdən biri olmuşdur. Belə ki, Azərbaycan ərazisi Avropanı  Asiya ilə, Rusiyanı Yaxın və Orta Şərqlə birləşdirir.Bu təqiblər sürgünlər nəticəsində Azərbaycan 2 yerə  Şimali Azərbaycan və Cənubi  Azərbaycana bölündü.İran ərazisində   Cənubi Azərbaycanla yanaşı digər bölgələrdə də, azərbaycanlılar məskunlaşmışlar.Bundan əlavə işğal nəticəsində azərbaycanlıların bir hissəsi  İraqda,Şərqi Anadoluda,Borçalı Mahalında,Dağıstanda və digər tarixi Azərbaycan torpaqlarında yaşamağı davam etdirirlər.Rusiya İmperiyasının 19-cu əsrin əvvəllərində apardığı  işğalçılıq müharibələrinin nəticəsi olaraq,azərbaycanlılıar Qərbi Azərbaycan torpaqlarından  sürgün edilmişlər . Bunun  nəticəsi olaraq bu ərazidə 1828-ci ildə “Erməni Vilayəti” , 1918-ci ildə isə Erməni dövləti yaradılmışdır.Sovet dövründə də kommunist partiyasının apardığı  iyrənc siyasət nəticəsində Azərbaycanın tarixitorpaqları Ermənistana verilmişdir. Dövlətçiliyin qorunub saxlanılması,ədalətin bərpa  olunması istiqamətində fəaliyyət göstərən azərbaycanlılar Sovet dönəmində sürgünə məruz qalaraq Qazaxıstanda, Özbəkistanda, Türkmənistanda və digər postsovet dövlətlərində məskunlaşmağa məcbur qalmışlar. Cənubi  Azərbaycanda  və İranın digər vilayətlərində yaşayan azərbaycanlılara qarşı aparılan təqiblər nəticəsində  azərbaycanlılar Amerikada və Avropa dövlətlərində yaşamaq üçün getmişlər.Azərbaycan 5000 illik dövlətçilik tarixinə malikdir. Belə ki, bizim eranın   1-ci minilliyinin əvvəllərində Azərbaycan ərazisində  Manna ,İskid və Massaget  şahlıqları , Albaniya və Atropatena kimi dövlətlər mövcud  olmuşdur. Azərbaycanın dövlətçilik quruculuğunda  türk etnosları mühüm rol oynamışlar.Bu etnosların içərisində Oğuz türkləri üstünlük təşkil ediblər.Azərbaycanda yaşayan türk tayfaları Azərbaycanın bütün ərazisinə yayılması ilə əlaqədar  türk dili digər xalqların da bir-birləri ilə danışması üçün ünsiyyət dili olmuşdur.Azərbaycan öz müstəqilliyini ikinci dəfə qazandıqdan sonra yenə də torpaqları işğala məruz qaldı və nəticədə 20 % ərazi işğal edildi.Məhz 2020-ci ilin sentyabr ayında Ali Baş Komandan İlham Əliyev Cənablarının rəhbərliyi ilə Azərbaycan son 200-300 il ərzində ilk dəfə olaraq işğal altında olan əraziləri düşməndən azad etdi. Azərbaycan dövlətçiliyi  inkişaf etdikcə Silahlı Qüvvələri gücləndikcə və dövlətin apardığı uğurlu siyasət nəticəsində tarixi torpaqların həqiqi yiyəsinə qayıdacağına ümid edirik.

 

Aris Məmmədov

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.