Bu, varlı şəxslərin və müəssisələrin aktivləri və gəlirləri arasında ümumi əhali ilə müqayisədə genişlənən uçuruma aiddir. Bu bərabərsizlik iqtisadi, sosial və siyasi də daxil olmaqla müxtəlif amillərlə əlaqələndirilə bilər.
Qlobal iqtisadi tarazlıqda sərvət bərabərsizliyinin artması ilə bağlı bəzi əsas aspektlər bunlardır:
Gəlir bölgüsü: Sərvət bərabərsizliyinin əsas səbəbi gəlirin qeyri-bərabər bölgüsüdür. Bir çox ölkələrdə ən çox qazananlar orta vətəndaşdan əhəmiyyətli dərəcədə daha çox qazanır, bu da mövcud maliyyə resurslarında bərabərsizliklə nəticələnir.
Sərvət bölgüsü: Sərvətin bir neçə varlı insanın əlində cəmləşməsi digər mühüm amildir. Bu sərvət daşınmaz əmlak, səhmlər, istiqrazlar və digər investisiyalar şəklində mövcud ola bilər. Varlı fərdlər tez-tez daha yaxşı investisiya imkanlarına çıxış əldə edir və kapital qazancından faydalanır, bir çox insanların isə belə imkanlara çıxışı daha azdır.
Qloballaşma: Qloballaşma beynəlxalq bazarlara və resurslara çıxışı artıraraq, çoxmillətli korporasiyalara və varlı şəxslərə öz aktivlərini bütün dünyada şaxələndirməyə və böyütməyə imkan verir. Bu, varlı aktyorların aktivlərinin qlobal miqyasda paylanmasına kömək etdi, aşağı gəlirli əhali isə çox vaxt yerli olaraq bağlıdır.
Vergi siyasəti: Gəlir və sərvətin vergiyə cəlb edilməsi bərabərsizliyə qarşı mübarizədə və ya onu gücləndirməkdə həlledici rol oynayır. Bəzi hallarda vergi qaydaları və təcrübələri varlılara öz sərvətlərini qorumağa və daha az vergi ödəməyə imkan verə bilər ki, bu da bərabərsizliyi daha da artırır.
Təhsil və bacarıqlar: Keyfiyyətli təhsilə çıxış və bacarıqların inkişafı gəlir və sərvət bərabərsizliyinə təsir edən əsas amillərdir. Daha yaxşı təhsili və xüsusi bacarıqları olan insanlar çox vaxt yaxşı maaşlı iş və iqtisadi uğur şanslarına malikdirlər.
Texnologiya və Avtomatlaşdırma: Texnologiyada irəliləyişlər və artan avtomatlaşdırma əmək haqqı bərabərsizliyini artıra bilər, çünki bəzi iş yerləri maşınlarla əvəz olunur, digərləri isə yüksək ixtisaslı işçi qüvvəsi tələb edir. Bu, gəlir imkanlarında balanssızlığa səbəb ola bilər.
Sosial və siyasi amillər: İşçilərin hüquqlarının gücləndirilməsi, sosial proqramların həyata keçirilməsi və maliyyə bazarlarının tənzimlənməsi kimi sosial və siyasi qərarlar sərvət bərabərsizliyinə əhəmiyyətli təsir göstərə bilər. Siyasi qərarlar cəmiyyətdə resursların və imkanların bölüşdürülməsinə təsir göstərir.
Artan sərvət bərabərsizliyi həm iqtisadi, həm də sosial problemlərə, o cümlədən sosial mobilliyin azalmasına, geniş əhali üçün alıcılıq qabiliyyətinin azalmasına və hətta siyasi qeyri-sabitliyə səbəb ola bilər. Buna görə də, bu bərabərsizliyin aradan qaldırılması hökumətlər, bizneslər və bütövlükdə cəmiyyət üçün mühüm problemdir. Həll yollarına ədalətli vergi siyasəti, təhsil və təlimə investisiya qoyuluşu, resursların daha balanslı bölüşdürülməsi və maliyyə bazarlarının artan tənzimlənməsi daxil ola bilər.
Asiman Xəlili
Vətən Naminə Mətbuat Xidməti
