Adət-ənənələrin vacibliyi

Adət-ənənə bir cəmiyyət müəyyən keçmişə sahib olan, simvolik ya xüsusi bir əhəmiyyətdə nəsildən nəsilə ötürülərək sanksiya gücü olan mədəni qalıq, vərdiş, məlumat, davranış inanc toplusudur. Ümumiyyətlə, adət anlayışına tarixin müxtəlif mərhələrindəadamlar arasında sabitləşmiş, nəsildən-nəslə keçən ictimai rəy gücünə qorunub saxlanan davranış qaydaları, vərdişlər nəticəsində həyata keçirilən hərəkətlər daxildir. Onlar tarixi inkişaf nəticəsində dəfələrlə təkrarlanaraq ənənəyə çevrilirlər. Ənənə isə latın sözü olub traditioyəni tarixən yaranan nəsildən-nəslə ötürülən mənasında anlaşılır. Milli adət ənənələrin öyrənilməsi və onların mənəvi dəyərlər sistemindəki rolunun tədqiqi həmişə aktual olmuşdur. Çünki milli adət ənənələr tarixin bütün mərhələlərində ictimai, mədəni tərəqqinin əsas göstəricisi kimi nəzərə çarpmışdır. Cəmiyyət inkişaf etdikcə adət ənənələr ayrı-ayrı quru-luşların ictimai-siyasi xüsusiyyətlərinə bu ya digər formada inteqrasiya etmişdir. Buna görə hər bir ictimai siyasi quruluş həm bütövlükdə adət və ənənələrə, həm onun mənəvi bədii dəyərlərinə öz möhürünü vurmuşdur. Cəmiyyət dəyişdikcə adət ənənələr təkmilləşmiş, millətin, xalqın yaradıcılıq nümunələrini yaşatmış, nəsildən-nəslə ötürülmüşdür.Yeni yaranan hər bir mənəvi dəyər isə tarixi ənənələrimizin varisi kimi təşəkkül tapmışdır. Bu səbəbdən bütün dövrlərin adət ənənələrində başverən yeniliklərin, istiqamətlərin öyrənilməsinə, əldə olunan tarixi təcrübənin müasir sənətşünaslıq və kulturologiya elmlərinə şamil edilməsinə böyü kehtiyac vardır.

Adət ənənələrdəki varislik xüsusiyyəti hər bir millətin xalqın keçmiş mədəni irsinin əbədi qoruyucusuna çevrilmiş, onların həyatdan və yaddaşlardan silinməsinin qismən olsa, qarşısını alabilmişdir. Danılmaz həqiqətdir ki, xalqımızın əsrlərdən bəri qoruyub mühafizə etdiyi bir sıra adət ənənələr, müxtəlif bayram mərasimlər olmasaydı, qədim el nəğmələrimiz başqa mədəni sərvətlərimiz indiyəkimi qorunub saxlanılmazdı. Milli adət ənənələrdə mövcud olan varislik xüsusiyyəti bütün yad quruluşların təzyiqlərinə davam gətirə bilmişdir.Xüsusilə, sovet imperiyası dövründə milli dini adət-ənənələr, mərasim bayramlar kəskin qadağalara məruz qalmışlar. Lakin ənənəvilik, milli dəyərlərdəki varislik xüsusiyyətləri öz mənəvi dəyərini itirməmiş, bunun da nəticəsində Azərbaycan xalqını milli mədəni kökündən ayrı salmaq mümkün olmamışdır.

Adət ənənələrin əsrlər boyu yaşama səbəblərini qismən olsa, aydınlaşdırmaq cəhdində bulunan Telman Haqverdiyev yazmışdır: “Adət ənənələr insanların kədər anının təsəllisi, sevinicinin isə carçısı olmuş, xalqın mənəvi təbliğat tribunasına çevrilmişdir. Bu tribuna əksər hallarda hamını özünə tabe edir, hətta mərasim anlarının bəzi məqamlarının mahiyyətini başa düşməyənlər ətrafdakıların hərəkətlərini kor-koranə olsa, təkrar edirlər. Məsələn, dəfn mərasimlərində Qurandan parçalar oxunduqca mollafatihədeyərəkəlini üzünə çəkib salavat çevirir. Salavatın mahiyyətini başa düşməyən bir çoxları da istər-istəməz onun hərəkətlərini təkrar edirlər

Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra milli dini mədəniyyətimizin öyrənilməsi istiqamətində çoxuğurlu elmi işlər görülmüşdür. Eyni zamanda milli-mədəni mentalitetimiz haqqında da fikirlər elmi ədəbiyyata çıxarılmışdır. Adət ənənələr milli mentaliteti formalaşdıran əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. Nəticədə müəyyən olur ki, adət və ənənələr çox geniş funksional mahiyyət kəsb edir, insanın fəaliyyətini, onun həyat tərzinin mühüm komponenti, tərkib hissəsi kimi bir sıra sosial-mədəni amilləri özündə birləşdirir.

 

Həlimə Əliyeva

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.